پژوهشی جدید نشان میدهد سامانههای هوش مصنوعی مولد، از جمله مدلهایی مانند «چتجیپیتی»، اکنون میتوانند در برخی آزمونهای خلاقیت عملکردی بهتر از انسانهای متوسط داشته باشند؛ هرچند خلاقترین ذهنهای انسانی همچنان برتری محسوسی نسبت به پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی دارند.
این تحقیق که به رهبری پروفسور «کریم جربی» از دانشگاه مونترال و با مشارکت «یوشوا بنجیو»، پژوهشگر برجسته هوش مصنوعی انجام شده، بزرگترین مقایسه مستقیم میان خلاقیت انسان و مدلهای زبانی بزرگ تا امروز به شمار میرود. نتایج این مطالعه در نشریه Scientific Reports وابسته به مجموعه Nature منتشر شده است.
در این پژوهش، عملکرد چندین مدل پیشرفته هوش مصنوعی از جمله ChatGPT، Claude و Gemini با دادههای بیش از ۱۰۰ هزار شرکتکننده انسانی مقایسه شد. یافتهها نشان میدهد برخی مدلها، از جمله GPT-4، در آزمونهایی که خلاقیت زبانی واگرا را میسنجند، از میانگین عملکرد انسانها فراتر رفتهاند. خلاقیت واگرا به توانایی تولید ایدههای متنوع و اصیل از یک محرک واحد اشاره دارد.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که این برتری محدود است. زمانی که نتایج خلاقترین افراد بررسی شد، مشخص شد حتی قویترین مدلهای هوش مصنوعی نیز به سطح آنها نمیرسند. بهویژه در میان ۱۰ درصد بالایی افراد از نظر خلاقیت، فاصله انسان و ماشین بیشتر هم میشود.
برای سنجش منصفانه خلاقیت، تیم تحقیقاتی از آزمونی به نام «وظیفه تداعی واگرا» (DAT) استفاده کرد؛ آزمونی که از شرکتکنندگان میخواهد فهرستی از واژههایی با کمترین ارتباط معنایی ممکن ارائه دهند. این روش علاوه بر سادگی و سرعت، همبستگی بالایی با سایر آزمونهای معتبر خلاقیت در نویسندگی و حل مسئله دارد.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا موفقیت هوش مصنوعی در این آزمون ساده به فعالیتهای خلاقانه پیچیدهتر نیز تعمیمپذیر است یا خیر. نتایج آزمونهایی مانند سرودن هایکو، نوشتن خلاصه داستان فیلم و داستان کوتاه نشان داد الگوی مشابهی تکرار میشود: هوش مصنوعی گاهی از انسانهای متوسط بهتر عمل میکند، اما آثار خلاقانه برتر همچنان متعلق به انسانهاست.
این مطالعه نشان میدهد خلاقیت هوش مصنوعی ثابت نیست و میتوان آن را با تنظیمات فنی مانند «دما» و همچنین شیوه نگارش دستورها تغییر داد. دستورهایی که مدل را به تفکر عمیقتر و استفاده از ساختارهای زبانی غیرمنتظره هدایت میکنند، خروجیهای خلاقانهتری تولید میکنند؛ موضوعی که نقش انسان را در هدایت فرایند خلاقیت پررنگتر میسازد.
به گفته پژوهشگران، این نتایج به معنای جایگزینی هنرمندان و خلاقان انسانی نیست، بلکه نشان میدهد هوش مصنوعی بیش از هر چیز به ابزاری قدرتمند در خدمت خلاقیت انسان تبدیل شده است؛ ابزاری که میتواند مسیرهای تازهای برای ایدهپردازی و آفرینش باز کند، بدون آنکه جایگزین ذهنهای خلاق انسانی شود.
کد خبر ۲۱۲۰۴۱۱۱۳.۰۵۵
منبع: ساینس دیلی
